KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN PARAZİTLER ÜZERİNDEKİ OLASI ETKİLERİ
Keywords:
iklim değişikliği, artropod, helmint, parazit, protozoonAbstract
İklim değişikliği, parazitlerin konaklarıyla etkileşim biçimlerini, ekosistem dinamiklerini ve hastalıkların dağılımını etkileyerek paraziter hastalıkların epidemiyolojisini çok yönlü ve karmaşık şekillerde değiştirmektedir. Özellikle yaşam döngülerinin belirli evreleri çevrede gelişen ya da salyangoz ve sümüklü böcek gibi canlıları ara konak olarak kullanan parazitler, iklimsel değişkenlere karşı oldukça duyarlıdır. Küresel iklim değişikliğinin etkileri; parazitlerin gruplarına, ailelerine, cinslerine ve hatta türlerine göre farklılık göstermektedir. Bu alanda uzun yıllardır çok sayıda çalışma yürütülmesine rağmen, iklim değişikliğinin parazitler üzerindeki etkileri henüz tam olarak ortaya konulamamıştır. Bunun temel nedeni, farklı morfolojik ve fizyolojik özelliklere, gelişim koşullarına ve konak ilişkilerine sahip çok sayıda tek ve çok hücreli parazitin varlığıdır. Bu derlemenin amacı, küresel iklim değişikliğinin parazitler üzerindeki olası etkilerini güncel literatür ışığında değerlendirmek ve konuya bütüncül bir bakış açısı sunmaktır.
References
[1] Escalante A.A., Ayala F. J. (1995): Evolutionary origin of Plasmodium and other Apicomplexa based on rRNA genes. Proceedings of the National Academy of Sciences 92(13): 5793-5797.
[2] Rodriguez Diego, J. G., Olivares, J.L., Castilleja, Y.S., Aleman, Y., Arece, J. (2013): Climate changes and their effect on some groups of parasites. Revista de Salud Animal, 35(3): 145-150.
[3] Osterloff, E. (2020). How an asteroid ended the age of the dinosaurs. https://www.nhm.ac.uk/discover/how-an-asteroid-caused-extinction-of dinosaurs.html). Erişim Tarihi:10.05.2024.
[4] Toparlak, M., Vuruşaner, C. (2007): Veteriner Parazitolojiye Giriş (ss: 43), İstanbul Medikal Yayıncılık.
[5] Kurnaz M. L. (2023): İklim değişikliği ve uyum süreçlerinde Türkiye. Dirençlilik Dergisi, 7(1): 199-208.
[6] Devot, A., Royer, L., Arvis B., Deryng, D., Caron Giauffret, E., Giraud, L., Ayral, V., Rouillard, J. (2023): Research for AGRI Committee – The impact of extreme climate events on agriculture production in the EU, European Parliament, Policy Department for Structural and Cohesion Policies, Brussels.
[7] Aksay, C. S., Ketenoğlu, O., Kurt, L. (2005): Küresel ısınma ve iklim değişikliği. Selçuk Üniversitesi Fen Fakültesi Fen Dergisi, (25): 29-41.
[8] Öztürk, K. (2002): Küresel İklim değişikliği ve Türkiye’ye olası etkileri. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(1): 47-65.
[9] Bett B., Kiunga, P., Gachohi, J., Sindato, C., Mbotha D., Robinson, T., Lindahl, J., Grace, D. (2017): Effects of climate change on the occurrence and distribution of livestock diseases. Preventive Veterinary Medicine, 37: 119-129.
[10] Koyuncu, M., Nageye, F. I. (2020): İklim değişikliğinin sürdürülebilir hayvancılığa etkileri. Journal of Animal Production, 61(2): 157-167.
[11] Epstein P. R. (2001): Climate change and public health emerging infectious diseases. Microbes and Infection, Microbes and Infection, 3: 747−754.
[12] Mas-Coma S., Valero M. A., Bargues M. D. (2009): Climate change effects on trematodiases, with emphasis on zoonotic fascioliasis and schistosomiasis. Veterinary Parasitology, 163(4): 264-80.
[13] Skuce P. J., Morgan E. R., Van Dijk J., Mitchell M. (2013): Animal health aspects of adaptation to climate change: beating the heat and parasites in a warming Europe. Animal, 7 (Supp 2): 333-345.
[14] Marcogliese D. J. (2008): The impact of climate change on the parasites and infectious diseases of aquatic animals. Revue Scientifique et Technique, 27(2): 467-484. [15] Ramadan, M. E. (2024): The growing global health threat of parasitic infections due to climate change. International Journal of Medical Parasitology & Epidemiology Sciences, 5 (4): 104-105.
[16] Umur., Ş. (2011): Genel Parazitoloji Ders Notları Erişim Linki: (https://avys.omu.edu.tr/storage/app/public/tgurler/122662/Genel%20Parazitoloji,%202011.pdf)
[17] Short, E. E., Caminade, C., Thomas, B. N. (2017): Climate change contribution to the emergence or re-emergence of parasitic diseases. Infectious Diseases: Research and Treatment, 10: 1-7.
[18] Bautista-Garfias, C. R., Castañeda-Ramírez, G. S., Estrada-Reyes, Z. M., Soares, F. E. D. F., Ventura-Cordero, J., González-Pech, P. G., Morgan., E. R., Soria-Ruiz, J., Lopez-Guillen, G., Aguilar-Marcelino, L. (2022): A review of the impact of climate change on the epidemiology of gastrointestinal nematode infections in small ruminants and wildlife in tropical conditions. Pathogens, 11(2): 148.
[19] McCarthy, J. J., Canziani, O. F., Leary, N. A., Dokken, D. J., White, K. S. (2001): Climate change (2001): Impacts, adaptation, and vulnerability: contribution of Working Group II to the third assessment report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press.
[20] Poulin, R. (2006): Global warming and temperature-mediated increases in cercarial emergence in trematode parasites. Parasitology, 132(1): 143-151.
[21] Mas-Coma, S., Valero, M. A., Bargues, M. D. (2008): Effects of climate change on animal and zoonotic helminthiases. Revue Scientifique Technique, 27 (2): 443-57.
[22] Poulin, R., Bennett, J. (2025): Evolutionary Biology of Aquatic Parasites. In: Aquatic Parasitology: Ecological and Environmental Concepts and Implications of Marine and Freshwater Parasites. Nico J. Smit, B. Sures (Edt.). Springer.
[23] Berkhout, B. W., Lloyd, M. M., Poulin, R., Studer, A. (2014): Variation among genotypes in responses to increasing temperature in a marine parasite: evolutionary potential in the face of global warming? International Journal for Parasitology, 44: 1019-1027.
[24] Yannick C., Martens, K., Lempereur, L., Saegerman C., Losson B. (2014): New insight in lymnaeid snails (Mollusca, Gastropoda) as intermediate hosts of Fasciola hepatica (Trematoda, Digenea) in Belgium and Luxembourg. Parasites & Vectors, 7: 66.
[25] Dube, A., Kalinda, C., Manyangadze, T., Mindu, T., Chimbari, M. J. (2023): Effects of temperature on the life history traits of intermediate host snails of fascioliasis: A systematic review. PLOS Neglected Tropical Diseases, 17(12): e0011812.
[26] Hodasi, J. K. M. (1976): The effects of low temperature on Lymnaea truncatula. Zeitschrift für Parasitenkunde, 48: 281-286.
[27] Harris R. E., Charleston W. A. G. (1977): Some temperature responses of Lymnaea tomentosaand L. columella (Mollusca: Gastropoda) and their eggs. New Zealand Journal of Zoology, 4: 45-49.
[28] Mahulu, A., Clewing, C., Stelbrink, B., Chibwana, F. D., Tumwebaze, I., Russell Stothard, J., Albrecht, C. (2019): Cryptic intermediate snail host of the liver fluke Fasciola hepatica in Africa. Parasites & Vectors, 12: 1-11.
[29] Mas-Coma, S. (2004): Human fascioliasis: epidemiological patterns in human endemic areas of South America, Africa and Asia. Southeast Asian Journal of Tropical Medicine and Public Health, 35(Suppl 1): 1-11.
[30] Romig, T., Thoma, D., Weible, A. K. (2006): Echinococcus multilocularis–a zoonosis of anthropogenic environments? Journal of Helminthology, 80(2): 207-212.
[31] Okulewicz, A. (2017): The impact of global climate change on the spread of parasitic nematodes. Annals of Parasitology, 63(1): 15-20.
[32] Gutiérrez García‐Rodrigo, C., Tous Romero, F., Zarco Olivo, C. (2017): Cutaneous larva migrans, welcome to a warmer Europe. Journal of the European Academy of Dermatology & Venereology, 31(1): e1-e60.
[33] Aleuy, O. A., Kutz, S. (2020): Adaptations, life-history traits and ecological mechanisms of parasites to survive extremes and environmental unpredictability in the face of climate change. International Journal for Parasitology: Parasites and Wildlife, 12: 308-317.
[34] Polley, L., Hoberg, E., Kutz, S. (2010): Climate change, parasites and shifting boundaries. Acta Veterinaria Scandinavica, 52(Suppl 1): S1.
[35] Karaer, Z. (2010): Genel Protozooloji. Dumanlı N, Karaer Z (Edt.). Veteriner Protozooloji (ss: 1-21). Medisan Yayınevi, Ankara.
[36] Hunter, P. R. (2003): Climate change and waterborne and vector-borne disease. Journal of Applied Microbiology, 94:37–46.
[37] Angelici, M. C., Karanis, P. (2019): Protozoan waterborne infections in the context of actual climatic changes and extreme weather events. Encyclopedia of Environmental Health, 5(1): 391-399.
[38] Cissé, G. (2019): Food-borne and water-borne diseases under climate change in low- and middle-income countries: further efforts needed for reducing environmental health exposure risks. Acta Tropica, 194:181-188
[39] Awad, D. A., Masoud, H. A., Hamad, A. (2024): Climate changes and food-borne pathogens: the impact on human health and mitigation strategy. Climatic Change, 177(6):92. doi: 10.1007/s10584- 024-03748-9.
[40] López Ureña, N. M., Chaudhry, U., Calero Bernal, R., Cano Alsua, S., Messina, D., Evangelista, F., Betson, M., Lalle, M., Jokelainen, P., Ortega Mora L. M., Garcia, G. A. (2022): Contamination of soil, water, fresh produce, and bivalve mollusks with Toxoplasma gondii oocysts: a systematic review. Microorganisms, 10(3):517.
[41] Muz, D., Muz, M. N. (2022): İklimsel değişiklikler ve zoonoz hastalıklar. İçinde N. Duran, M. Eraslan (Edt.), Disiplinlerarası Tıp ve Sağlık Bilimleri Kavramlar, Araştırmalar ve Uygulama. (ss. 373-405). Lyon, Livre de Lyon.
[42] İnci, A., Düzlü, Ö. (2009): Vektörler ve vektörlerle bulaşan hastalıklar. Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 6(1): 53-63.
[43] Aydın, L. (2025): Küresel ilklim değişikliğinin vektörlere ve vektör kaynaklı hastalıklara etkisi. İçinde: M. Açıcı (Edt.), Veteriner ve Tıbbi Entomoloji. (ss:33-38). Akademisyen Kitabevi.
[44] George, J. E. (2008): The effects of global change on the threat of exotic arthropods and arthropod-borne pathogens to livestock in the United States. Animal Biodiversity and Emerging Diseases, 1149: 249–254.
[45] Borham, A., Abdel Motaal, K., ElSersawy, N. Ahmed,Y. F. Mahmoud, S. Musaibah, A. S. Abdelnaser, A. (2025): Climate change and zoonotic disease outbreaks: Emerging evidence from epidemiology and Toxicology. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22: 883. https://doi.org/10.3390/
[46] Yaşar, İ., Kök, Ş., Kasap, İ. (2021): Küresel ısınma ve iklim değişikliğinin böcekler üzerindeki olası etkileri. Lapseki Meslek Yüksekokulu Uygulamalı Araştırmalar Dergisi, 2(4): 67-75.
[47] Githeko, A. K., Lindsay, S. W., Confalonieri, U. E., Patz, J. A. (2000): Climate change and vector-borne diseases: a regional analysis. Bulletin of the World Health Organization, 78(9): 1136-1147.
[48] Ogden, N. H., Lindsay, L. R. (2016): Effects of Climate and climate change on vectors and vector-borne diseases: Ticks are different. Trends in Parasitology, 32: 646–656.
[49] Heath, A. C. G. (2021): Climate change and its potential for altering the phenology and ecology of some common and widespread arthropod parasites in New Zealand. New Zealand Veterinary Journal, 69 (1): 5-19.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
